یکی از علایق بزرگ من درست کردن رخدادنگاری از دولت‏ها یا دوره‏های تاریخی است. رخدادنگاری یک دولت، یک دید کلی نسبت به یک دولت به شما می‏دهد. یک جور دید دایره‏المعارفی است که سبب می‏شود خواننده هر چه در یک دولت یا دوره خاص تاریخی رخ داده است را بشناسد.

نخستین رخدادنگاری من را که درباره تاریخ عثمانی است، در اینجا بخوانید. رخدادنگاری دولت‏های دیگر هم در راه هستند که اندک اندک در پایگاه می‏گذارم. برای دیدن همه رخدادنگاری‏هایی که من آماده کرده‏ام، به بخش نوشتارها بروید.

بهانه این روزنوشت، قرار دادن فایلهای Powerpoint کارگاه «روش پژوهش تاریخی در اینترنت» در سایت می‏باشد. از بخش نوشتارهای و اسلایدها بارگزاری کنید.

در زمستان سال 1385 من به همراه برادرم علی معموری کارگاه روش پژوهش تاریخی در اینترنت را برگزار کردیم. کارگاه از صبح تا شب به درازا انجامید. بدبختانه به دلیل یکسان نبودن سطح شنوندگان امکان مطرح کردن خیلی از مباحث فراهم نشد و عملا دسته‏ای که آشنایی کمتری با این مباحث داشتند، از پیچیدگی مسائل مطرح شده گله می‏کردند و افرادی هم که با پیش‏زمینه‏های این بحث آشنا بودند، از ساده بودن آن.

ما اگر چه برای این کارگاه خودمان را بسیار آماده کرده بودیم، ولی عملا به خاطر یکسان نبودن سطح معلومات افراد شرکت کننده نتوانستیم همه مباحث را به سرانجام برسانیم؛ ولی با این حال فکر می‏کنم کارگاه خوبی بود و امیدوارم که افراد شرکت‏کننده از آن هر چند اندک، ولی بهره‏ای برده باشند.
کارگاه قرار بود تا در سه بخش اجرا گردید:

• روش پژوهش تاریخ - این بخش را برادرم برگزار کرد.
• روش جستجوی پژوهشی در اینترنت با تکیه بر تاریخ - این بخش را به طور مشترک من و برادرم برگزار کردیم.
• بانکهای اطلاعاتی پژوهشی - به دلیل کمبود وقت این بخش عملا برگزار نگردید

کتابچه‏هایی شامل بیش از 200 صفحه که شامل تصاویر و متنهای توضیحی اسلایدها می‏شد به شنوندگان ارائه گردید.

مسمط، یک قالب چکامه‌سرایی است که چکامه‌سرایانِ کمتری به آن روی آورده‌اند. بیشتر، منوچهری دامغانی را پایه‌گذار سبک مسمط دانسته‌اند. وی اشعار زیادی در این سبک شعری دارد. اشعار مسمط از بخشهای جداگانه‌ای تشکیل یافته است که هر بخش با یکدیگر قافیه یکسان دارند و گاهی نیز قافیه پایانی یک بخش ، قافیه دیگری دارد. یکی از زیباترین مسمطهایی که خوانده‌ام، چکامه‌ای است از شهریار که تقریبا همه ابیات یکیِ از چکامه‌های سعدی را به صورت «تضمین» به کار برده است. نخست چکامهِ دل‌انگیزِ دل‌برکان بی‌وفایِ شهریار و سپس چکامه سعدی را که شهریار آن را در چکامه خویش به کار برده است، بخوانید:

و اینک شعر سعدی:

این نقاشی را که در اصل از کتابی به نام «دیوان محمود عبدالبکر» برداشته شده از این پایگاه پیدا کردم. محمود عبدالبکر، قاضی و شاعر ترکی در استانبول می‌زیسته و دیوان وی برای ما به یادگار مانده است. در این تصویر از کتابِ وی، ابوالسعود، شیخ‌الاسلامِ وقتِ دورهِ عثمانی نمایش داده شده که در حال مباحثه و مداقه در باب مسائل کلامی با دیگر متکلمان است. اگر چه هم اکنون مدتها است که چراغ مباحث کلام، کم فروغ شده است ولی چنین نشست‌هایی که در سنت فقهای نجف به آن «قعده» (=نشست) گفته می‌شد هنوز پیرامون مسائل فقهی در حوزه‌های علمیه در جریان است. در بالای صفحه شعری از محمود عبدالبکر درباره ابوالسعود آمده است که بیت اول آن به زبان فارسی و بیتهای دوم و سوم به زبان ترکی است. بیت اول این شعر، عنوان این نوشته است؛ من از بخت بد «ترکی بیل می‌روم» و گر نه بیت دوم و سوم را هم می‌نوشتم و به پارسی بر می‌گرداندم. کاری که ای کاش یکی از خوانندگان ترک زبان ما در بخش نظرات انجام دهد.

بهانه این روزنوشت، البته نه این شعر است و نه آن شیخ‌الاسلام که گردِ پیری بر صورتش نشسته و نه کم فروغ شدن چراغ مباحث کلامی و نه این کتاب و نه دولت عثمانی و نه آن مستمعینی که از سخنان شیخ احتمالا «بهره‌ها می‌برند» و نه آن پسرکان خوش منظر و خوش رویی که در خدمت اینان دست به سینه ایستاده‌اند.

بهانه این روزنوشت، چیز دیگری است: به راستی آیا اینان که در 5 قرن پیش در مجلسی اینچنین گرد آمده بودند و با هم قال و قیلی داشتند و در مباحث کلامی اینچنین ریز شده و موشکافی‌ها و مداقه‌ها می‌کردند و با هم بحثها پیش می‌بردند و روزگار را اینچنین خوش می‌گذراندند، خود را در مرکز دنیا و حرفه و پیشه خود را مهمترین کار دنیا نمی‌دیدند؟ آن مرد که عمامه سفید بر سر و کتاب در دست دارد و در حال بحث با دیگری درباره یکی از واژه‌ها، جملات یا چه می‌دانم درباره مفهوم یکی از مباحث کتاب است، آیا خود را مهمترین فرد و فهم واژه‌هایِ پیچیدهِ آن کتاب را مهمترین کار دنیا نمی‌دید؟ یا آن شیخ‌الاسلام پیر شاید هیچ گاه به ذهنش نیز خطور نمی‌کرد که روزی روزگار وی از این دنیا رخت خواهد بست و 500 سال از دوران او خواهد گذشت. به باور من تک تک اینان چنین نمی‌اندیشیدند.

اما حالا هم اکنون خودِ ما چطور؟ آیا خود ما نیز خود را مرکز دنیا و کار و پیشه و ماموریت خویش را مهمترین کار و پیشه و ماموریت نمی‌بینیم؟ آیا ما به این باور داریم که روزی از دنیا رخت خواهیم بست و از دوران ما 500 سال بلکه شاید 1000 سال یا اصلا شاید به اندازه فاصله ما و تمدن مصری، 7000 سال خواهد گذشت و مردمان خواهند آمد و خواهند رفت و آنها نیز به سان ما درگیر جنگ و صلح و بیماری و گرفتاری و لذت و شادکامی و عشق و چه می‌دانم، همه این چیزهایی که ما گرفتارش هستیم، خواهند شد.

ما فکر می‌کنیم که در زمانه‌ای می‌اندیشیم که بسیار پر آشوب است و شاید آن را پر آشوب‌ترین دوران زمین نیز می‌دانیم؛ جالب‌تر آن که مردمان خاورمیانه یا اصلا شاید مردمان همه جاهای دنیا همگی همیشه چنین حسی داشتند. چه آنانکه فتنه‌های جمل و صفین و نهروان در زمان علی (ع) دیدند؛ چه آنانکه بعدها فتنه معاویه را تجربه کردند؛ چه آنانکه با فتنه بنی عباس و رفتن بنی امیه درگیر بودند؛ چه آنها که با فتنه‌های دراز و پر پیچ و خم دوره عباسی از تخریب مسجدالحرام به دست قرامطه گرفته تا فتنه ورود ترکان به حکومت عربی عباسی درگیر بودند؛ چه آنان که بعدها با فتنه مغول دست و پنجه نرم کردند؛ و چه آنانکه بعدها در جنگ صلیبی شرکت جستند؛ همگی و همگی دوران خود را پر آشوب ترین و پر دردسر ترین دوران روی زمین و شاید نیز آن را آخرالزمان می‌پنداشتند.

دنیا در حال گذشتن است. می‌آید و می‌رود. در این بازی به کسی هم رحم نمی‌کند. چه ما خود را در مرکز دنیا و حرفه و پیشه خود را مهمترین کار دنیا و دوره خود را پرآشوب‌ترین دوره روی زمین بدانیم چه ندانیم، دنیا با بی‌رحمی تمام در حال گذشتن است. پس روح زندگی را بیاییم فراموش نکنیم و به پانصد سال دیگر فکر کنیم؛ آن وقتی که شاید ما و دوره ما به 30-40 صفحه از کتابِ تاریخِ تمدنِ ویلدورانتی تبدیل شده باشد که در آن روزگار، ویلدورانتِ دیگری آن را خواهد نگاشت.